SON DAKİKA HABERİ
Nagehan Alçı, Fazıl Say tartışması sertleşti! Acil Bakırköy’e yatmalı, şizofren….
AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik’ten Canan Kaftancıoğlu’nun sözlerine tepki: Siyasetin namusuna kastetmektir…..
3 gün önce zam gelen motorine bu gece yine kallavi zam var! Benzin’e de dün zam gelmişti…..
Uyuşturucu satıcısı polisten kaçmak için denize atlayıp 2 km yüzdü ama kaçamadı! İşte o anlar…..
Sağlık Bakanlığı uyardı: Bu belirtileri yaşayanlar mutlaka doktora başvursun…..
Antalya’da kayıp gençten kötü haber! Vatandaşların inadı pes dedirtti…..
Trabzonspor- Kopenhag maçının hakemi belli oldu…..
Gökhan Türkmen’den Selda Bağcan’a ‘kıskançlık’ yanıtı…..
Toprak Mahsulleri Ofisi fındık alım tarihlerini açıkladı….
İzmir depremi sonrası Prof. Dr. Sözbilir’den korkutan açıklama: 2020’deki depremin devamı var!…..
Üstün Dökmen ne dedi başörtülüler için söylediği sözler tepki çekti..
Denizbank promosyon güncelleme 2022 kaç para oldu, nasıl yapılır?……
İstanbul’da genç kadın 3. kattan düştü denildi! Ancak 3 aylık hamile çantası dolar lira ve altın dolu çıktı…..
Üstün Dökmen kimdir, aslen nereli kaç yaşında? Üstün Dökmen eşi ve çocukları…..
Milli Savunma Bakanlığı’ndan ‘Ayşe tatile çıksın’ parolalı paylaşım……
Gözü dönmüşlüğün böylesi… Samsun’da acil servis önünde bulundu…..
Yunanistan’dan Türkiye’ye karşı flaş Rafale hamlesi: Patriotlarla korumaya aldılar….
Aşure kaç kalori bir porsiyon/bir kase aşure kaç kalori eder?…
Aşure duası Arapça-Türkçe okunuşu aşure yaparken okunacak dua Diyanet hangisi?……
TOKİ başvuru İstanbul 2022 ne zaman başlıyor, nereden başvuru yapılır-güncel şartları…..
Dolar 17,9504
Euro 18,2539
Altın 1.026,69
BİST 2.857,18
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 30°C
Açık
İstanbul
30°C
Açık
Sal 31°C
Çar 32°C
Per 30°C
Cum 31°C

fırsatçı esnafa verilen Osmanlı işi cezaları yazdı?

A+
A-
13 Temmuz 2022 13:59
120
ABONE OL
Fırsatçı esnafa “Osmanlı işi” cezalar

Vakanüvis

Pandemi etkisi ve savaş şartlarının, tüm dünyada hayat pahalılığı ortamı oluşturduğu bir vakıa. Fırsatçılık ise şartları daha da ağırlaştırıyor.

Türkiye de bu verili ortamdan azade değil. Kamuoyu araştırmalarında hayat pahalılığı, uzun zamandır birinci sırada yer alıyor.

Ayıplı hizmet ve mal arzı da her ülkede olduğu gibi ülkemizde de büyük bir sorun. Aslında bu sorun tarihte de hemen her ülkede var oldu.

Elbette Osmanlı devrinde de bu sorunlar yaşanıyordu. Her devlet gibi Osmanlı İmparatorluğu da ticaretteki kötü niyetli yaklaşımlara karşı önlem alıyordu. İşte, o önlemlerden bir demet…

Osmanlı’da esnafa ağır yaptırımlar vardı

Osmanlı Devleti’nde esnaf; halkın ihtiyaçlarının sorunsuz bir biçimde karşılanmasını amaçlayan ve bunu yaparken mal ve hizmet üretiminden tüketimine kadar bütün aşamaları içine alan, devletin belirlemiş olduğu kurallar çerçevesinde çalışması beklenen bir sınıftı.

Devlet, düzgün işleyiş için esnaf birliklerini sert kurallarla sıkı bir denetim altında tutuyordu. Bu kurallara uymayanlara da ağır cezalar veriliyordu.

Cezaların mantığında caydırıcılık ana unsurdu. Osmanlı’daki esnaf örgütlenmesi, İslam’ın tesis ettiği ahlakî normlara uygun davransa da insanın olduğu yerde her zaman suiistimal olabileceği gerçeğiyle zaman zaman kötü niyetli esnaflar görülebiliyordu.

Devlet de öncelikle bu suçları işleyen esnafa malî cezalar veriyor, fiilin ağırlığına göre de azarlama, teşhir, hapis, sürgün, zincire vurma, kürek ve sair hürriyeti engelleyici cezalar da devreye girebiliyordu.

Vakanüvis, fırsatçı esnafa verilen Osmanlı işi cezaları yazdı #1

Ekmeğin gramajıyla oynayan taş kırmaya gönderiliyordu

Kayıtlarda “manevi cezalar” başlığı altında ilk olarak yer alan ikaz cezası, esnafın işlemiş olduğu suçlarda en sık karşılaştığı cezaydı. Genel itibariyle ilk ihlallerde suçlular uyarılmaktaydı.

Sahte ürün satmak, aldığı ürünün karşılığını vermemek gibi suçlar için ikaz yöntemi uygulanırdı. Osmanlı’da en ağır cezalara çarptırılanlar genellikle fırıncı esnafıydı. Halkın temel gıda maddesine yönelik yanlış hareketler sert bir biçimde cezalandırılıyordu. Başka esnaflarda birkaç kez işletilen uyarı sistemi, fırıncı olunca suçun ikinci tekrarında hemen fizikî cezaya dönüşüyordu.

Kayıtlarda, İstanbul’da fırıncılık mesleğini ifa eden Osman adındaki esnafın ekmeğin gramajını düşürmesinden dolayı uyarıldığı ancak suçunda ısrar ettiği için hemen bir kalede taş kırma cezasına çarptırıldığı yer almaktaydı. Yine fırıncılık yapan Yeniçeri İbrahim de ekmeğin gramajıyla oynadığı için aynı cezaya çarptırılmıştı. Ekmekçilik mesleğini icra eden fırıncı, çörekçi ve simitçilerden gramajdan çalanlardan birçoğu da Boğazkesen hapishanesine kapatılmıştı.

Vakanüvis, fırsatçı esnafa verilen Osmanlı işi cezaları yazdı #2

Sahtekâr esnafa, yüzünü boyayıp eşekle dolaştırma cezası

Esnafların işlemiş oldukları suçlar karşısında karşılaştıkları bir diğer ceza türü de “teşhir cezası” idi. Böylece suçu işleyen kişilerin rencide edilip, suçun tekerrürünün önlenmesi amaçlanıyordu. Bu ceza türü en çok hileli tartı ve ölçüm aletleri kullananlar için devreye giriyordu.

Böyle durumlarda tartı ve ölçü aletlerine el konuluyor, sahibine de teşhir cezası uygulanıyordu. Esnaf, rencide edici bir biçimde öncelikle kendi semtinde olmak üzere çarşı pazar dolaştırılırdı. Sahtekâr esnafın toplum içinde rencide edilmesinin daha da güçlü hale getirilmesi için yüzüne, tanınmasını engellemeyecek ama utanç içinde kalmasını sağlayacak kadar siyah mürekkep de sürülürdü.

“Yüzümüze kara çaldın” tabiri de büyük ihtimalle bu uygulamadan kaynaklanmıştı.

Kilis’te yaşanan böyle bir cezalandırmada, eksik tartan fırıncının yüzü boyanmış, pişirdiği ekmeklerden birkaçı boynuna asılmış halde şehir içinde çarşı ve pazar yerlerinde eşek üzerinde dolaştırılmıştı. Bir diğer örnekte de hileli mal üreten esnaf, kafasına tahta külah geçirilerek eşek üzerinde halk içerisinde dolaştırılmıştı.

Vakanüvis, fırsatçı esnafa verilen Osmanlı işi cezaları yazdı #3

Kulağından duvara çivileme cezası

Esnafların işlemiş oldukları cürümlerden dolayı karşılaşmış oldukları bir diğer ceza türü de bedenî cezalardı. Bunlar sırasıyla dayak cezası, kulağından duvara çivileme ve idam cezalarıydı.

Dayak cezası, hapis ve sürgün gibi ağır cezalara alternatif olarak düşünülen bir ceza türüydü.

Dayak ve kulağından duvara çivileme cezaları Subaşılar tarafından uygulanırdı. Bu ceza sıklıkla devletçe konulan narha (fiyat sınırlaması) uymayan esnafa verilirdi. Kulak cezası en çok temel gıdalar alanında faaliyet gösteren fırıncı, kasap veya lokanta esnafına uygulanmaktaydı.

Dükkânını başına yıkmak…

Esnafın işlemiş olduğu suçlardan dolayı verilen malî cezalar da aşama aşama çok ağır seviyelere ulaşıyordu. Buna göre; öncelikle para cezası uygulanan esnaf, suçunda ısrar ederse sırasıyla bir süre dükkânı kapatma, mallarına el koyma, süresiz olarak işyerini kapatma, meslekten men etme ve nihayet çok ağır suçlara uygun olarak da dükkânı yıkmak şeklinde uygulanabiliyordu. Ancak dükkânını başına yıkmak çok nadir görülmüştü.

Tütün yasağını uygulamak için aldığı sert tedbirlerle tanınan Padişah IV. Murat zamanında, tütün içilen kahvehanelerden bazılarının yıkıldığı biliniyordu. Bu örneklerden birinde; Kasımpaşalı Kahveci İbişin, kahvehanesine erâzil şahısları topladığı gerekçesi ile kahvehanesinin yıkımına ve kendisinin de Bozcaada’ya sürgününe karar verilmişti. Bir diğer örnekte de Galata, Üsküdar ve Boğaziçi sahillerindeki kahvehaneler ile kayıklarda saz ve tarab (eğlence) ile edebe aykırı haller gösterenlere engel olunması konusunda Bostancıbaşı’na yazılan bir emirden bahsedilmekteydi.

Osmanlılarda, ruhsatsız ve usulsüz bir biçimde açılan her ticarethaneye kapatma cezası verilmekteydi. Sorumluların dikkatini çekmemek için genel itibariyle çarşı merkezlerinde uzakta açılan bu dükkânlar fark edildikleri anda hemen kapatılırdı.

Vakanüvis, fırsatçı esnafa verilen Osmanlı işi cezaları yazdı #4

Esnaf Loncaları bu tür uygunsuzlukları yakından takip eder, gereği yapılması için de devlet nezdinde harekete geçerlerdi. Loncalar bazen de ahlaken düşük kişilerin esnaflık yapmaması için kamu görevlilerini ikaz ederlerdi. Galata’daki “esnaf erbabı”, mahkemeye giderek, Todori adında bir zimminin meslektaşları olduğunu fakat esnaf nizamına uygun olmayan düşük işlerle meşgul olmasından dolayı kendisinden rahatsızlık duyduklarını belirterek, meslekten men edilmesini istemiş, mahkeme de şikâyeti haklı bularak gereğini yapmıştı.

Bu tür cürümler arasında “layığınca iş yapmamak, vergi kaçırmak, arabozuculuk ve kargaşaya sebebiyet vermek, sahtekârlık, sair ahlaksızca davranışlarda bulunmak, diğer esnaflara yönelik olarak uygunsuz söylemlerde bulunmak” yer alıyordu.

Çevredeki halka rahatsızlık veren bazı esnaflar için de cezalara gündeme gelirdi. Bozacı esnafından bazıları sık sık cezaî yaptırımlarla karşı karşıya kalmaktaydı. Çünkü buralarda bozanın yanı sıra içki satıldığı da görülüyordu. Kaçak yollarla içki içmek isteyen uygunsuz kişiler buralara devam ediyor, çevre halkı da bu durumdan rahatsız oluyordu. Cami yakınında olan bazı bozahaneler bu nedenle kapatılmıştı.

Müteahhit ve inşaat ustalarına idam cezası

Osmanlı Devleti’nde, halkın huzuru ve güvenini sağlamada ağır suçlar işleyen esnafa verilen cezalar kadem kademe artar, bazı durumlarda sorumlu suçunun bedelini canıyla öderdi. Hileli gıda sonucu ağrı hastalanmalar ya da ölüm vakaları görülürse buna neden olan esnaf idam edilirdi.

Ayrıca, çıkan yangınlar neticesinde yıkılan bazı dükkânlara çeşitli sebeplerle tekrar inşa izni verilmemiş, buna rağmen inşaatı yapan müteahhit ve ustalardan kimilerinin idam edildiği kayıtlarda yer almıştı.

Bu tür dükkânlar genellikle kahvehaneler ile üst katları bekâr odaları olarak kullanılan dükkânlar ve serkeş tiplerin devam ettiği bazı hanlar olurdu.

Ayrıca Osmanlı’nın klasik devirlerinde, gayrimüslim esir tacirlerinin kendi dindaşlarına Müslüman esir satmaları da büyük bir suçtu ve cezası idamdı.

– Talip Şahin, “Osmanlıda Esnafların İşlediği Cürümler ve Karşılaştığı Müeyyideler”, Asia Minor Studies Hâkemli Dergi, Cilt 10, Sayı 1, Ocak 2022

Vakanüvis, fırsatçı esnafa verilen Osmanlı işi cezaları yazdı #5
YAZARIN EKLEMİŞ OLDUĞU YAZILAR
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

%d blogcu bunu beğendi: